1. Giới thiệu
Trong giáo dục, đạo đức học đường là một thành tố rất quan trọng, góp phần tạo nên vị thế và diện mạo của cơ sở giáo dục cũng như của cả nền giáo dục. Đối với các trường đại học, giáo dục đạo đức sinh viên là nhiệm vụ rất quan trọng. Luật Giáo dục (2005) xác định: “đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khoẻ, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Quốc hội, 2005). Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, khi những trăn trở, lo âu về đạo đức là một vấn đề có tính thời sự, được quan tâm từ nhiều cơ quan hữu trách và cá nhân trong xã hội. Chỉ thị 31/CT-TTg (ngày 4/12/2019) của Thủ tướng Chính phủ “Về tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên” nhận định: “Vẫn còn một bộ phận học sinh, sinh viên chưa có ý thức học tập tốt, có biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức, lối sống; tình trạng bạo lực học đường, tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật vẫn còn diễn ra” (Thủ tướng Chính phủ, 2019). Vì vậy, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐHQG-HCM) với tư cách là một trung tâm đào tạo đại học, sau đại học và nghiên cứu khoa học – công nghệ đa ngành, đa lĩnh vực chất lượng cao, hoạt động giáo dục đạo đức cần được hết sức chú trọng.
Căn cứ vào tình hình và yêu cầu phát triển giáo dục đại học, Hội nghị lần thứ tám, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI tháng 11/2013 đã ban hành Nghị quyết số 29 – NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Trong đó, mục tiêu cụ thể được xác định: “Đối với giáo dục đại học, tập trung đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học. Hoàn thiện mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia; trong đó, có một số trường và ngành đào tạo ngang tầm khu vực và quốc tế. Đa dạng hóa các cơ sở đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển công nghệ và các lĩnh vực, ngành nghề; yêu cầu xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế” (Ban Chấp hành Trung ương, 2013). Trong khi đó, tại Đại hội XIII, Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: “Chú trọng hơn giáo dục đạo đức, nhân cách, năng lực sáng tạo và các giá trị cốt lõi, nhất là giáo dục tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc tốt đẹp của người Việt Nam; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Gắn giáo dục tri thức, đạo đức, thẩm mỹ, kỹ năng sống với giáo dục thể chất, nâng cao tầm vóc con người Việt Nam” (Ban chấp hành Trung ương, 2021).
Về vấn đề đạo đức sinh viên ĐHQG-HCM, một số công trình đã bước đầu nghiên cứu về vấn đề này như công trình dự thi giải thưởng EURÉKA (Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh, 2006) của nhóm tác giả Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam với đề tài Thực trạng đạo đức và việc giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên trong Đại học Quốc gia TP.HCM hiện nay (khu vực Linh Trung Thủ Đức)”; Bài báo “Đạo đức nghề nghiệp – tổng quan lý thuyết và nhận thức của sinh viên Đại học Quốc gia TP. HCM” của nhóm tác giả Nguyễn Thu Trang, Trần Tiến Khoa, Lê Thị Thanh Xuân đăng trên Tạp chí Khoa học Trường Đại học Mở TP.HCM (số 3 (36)-2014); Hội thảo khoa học Bàn về chuẩn mực đạo đức của cán bộ, giảng viên và người học trong ĐHQG-HCM của ĐH KHXH&NV (6-2020). Những nghiên cứu này đã gợi mở nhiều vấn đề, hệ thống hóa các lý thuyết về đạo đức nói chung và đạo đức nói riêng trong ĐHQG-HCM, bước đầu tìm hiểu, khảo sát, phỏng vấn về các vấn đề giáo dục đạo đức nói chung và thực trạng đạo đức của sinh viên.
2. Lý thuyết và phương pháp
Đạo đức là một phạm trù có nội hàm phức tạp và có nhiều quan điểm tiếp cận. Dưới góc độ của bài báo này[4], nhóm tác giả không đặt trọng tâm đi sâu để phân tích các khái niệm về đạo đức mà tập trung vào các quy tắc ứng xử (codes of conduct) hay quy tắc hành vi (codes of behavior) mà nhóm tham khảo trong cách giải thích của Luật Phòng, chống tham nhũng (Việt Nam, 2018): “Quy tắc ứng xử bao gồm các chuẩn mực xử sự, là những việc phải làm hoặc không được làm phù hợp với pháp luật và đặc thù nghề nghiệp, nhằm bảo đảm liêm chính, trách nhiệm, đạo đức công vụ” (Quốc hội, 2918). Theo đó, ba thành tố của bộ quy tắc ứng xử là: giá trị cốt lõi (values), nguyên tắc (principles), hành động ứng xử (practices). Theo đó, nhóm tác giả tiến hành khảo sát, hệ thống hóa nguồn tài liệu liên quan đến đạo đức được ban hành bởi các cấp từ Trung ương, Bộ GD&ĐT đến các văn bản của ĐHQG-HCM, từ đó có thể đưa ra một góc nhìn về quy tắc, tiêu chuẩn, tiêu chí tương ứng (như là mong đợi từ ĐHQG-HCM) và sử dụng kết quả của cuộc điều tra,phỏng vấn ngẫu nhiên để làm rõ thêm các vấn đề khoa học trong hoạt động giáo dục đạo đức tại đây.
3. Kết quả nghiên cứu
3.1. Hệ thống văn bản và các hoạt động động giáo dục đạo đức tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
Vấn đề đạo đức trong hoạt động giáo dục nói chung, đạo đức của sinh viên nói riêng được đề cập, quy định với những mức độ khác nhau. Ở cấp Trung ương, các vấn đề về về đạo đức được quy định trước hết trong các luật như Luật Giáo dục (2005), Luật Giáo dục Đại học (2013), Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (2005), Luật Thi đua – Khen thưởng (2003), Luật Sở hữu trí tuệ (2005),… Ngoài ra, còn có các văn bản và chương trình lớn như Nghị quyết Hội nghị Trung ương VIII khóa XI của Đảng Cộng sản Việt Nam về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị về việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh;Chiến lược phát triển thanh niên giai đoạn 2011-2020 (kèm QĐ số 2474/QĐ-TTg); Nghị định của Chính phủ về Môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường (Số 80/2017/NĐ-CP); Đề án Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018 – 2025 của Thủ tướng chính phủ (kèm Quyết định số 1299/QĐ-TTg); Đề án tăng cường lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020 của Thủ tướng (kèm QĐ số 1501/QĐ-TTg); Chỉ thị số 31/CT-TTg về Tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh sinh viên (2019); Đề án “xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018 – 2025” (Kèm Quyết định 1299/QĐ-TTg.
Ở cấp Bộ Giáo dục & Đào tạo và tương đương cũng có nhiều văn bản, chương trình nhằm xây dựng các tiêu chuẩn đạo đức đối với ngành giáo dục nói chung và sinh viên nói riêng. Trong đó có những hướng dẫn, khuyến cáo liên quan đến việc khuyến khích các hành vi đạo đức phù hợp và ngăn chặn các hành vi không phù hợp về đạo đức như ngày 30/3/2000, Bộ Giáo dục & Đào tạo đã ban hành quy chế về nghiên cứu khoa học của sinh viên trong các trường đại học và cao đẳng, trong đó trình bày đầy đủ về các quy định về những vấn đề chung, quản lý nghiên cứu khoa học của sinh viên và trình bày rõ trách nhiệm, quyền lợi của sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học. Tiếp đến, với mục đích “Thực hiện công tác giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên nhằm hình thành, rèn luyện và phát triển phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống văn minh, tiến bộ, góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên” (Bộ GD&ĐT, 2007); Bộ Giáo dục & Đào tạo ban hành quyết định số 50/2007/QĐ-BGDĐT về công tác giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống cho học sinh, sinh viên trong các đại học, học viện, trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp; đề ra 12 biện pháp nhằm thực hiện tốt và hiệu quả trong công tác giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống cho sinh viên… Bên cạnh đó, nhiều quyết định, quy chế, thông tư,… như Quy định về Y đức của Bộ Y tế (Theo Quyết định số 2088/BYT-QĐ ngày 06/11/1996), Quy định về quy tắc ứng xử của Kiểm toán viên nhà nước (QĐ số 04/2016/QĐ-KTNN), Thông tư về tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp đối với người làm công tác xã hội của Bộ LĐTB&XH (2017); Quyết định số 117-QĐ/BCSĐTNMT quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động ngành TN&MT của Bộ TN&MT (2014); Quyết định số 874/QĐ-BTTTT về việc Ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội…. đã phần nào định hướng, giúp sinh viên ngay khi còn ngồi trên ghế giảng đường đại học tự trang bị, rèn luyện cho mình những giá trị đạo đức nghề nghiệp sau khi ra trường.
ĐHQG-HCM, đơn vị luôn coi trọng việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. ĐHQG-HCM đang nỗ lực để hình thành một đại học mang bản sắc và văn hóa riêng, lấy những giá trị cơ bản của con người làm nền tảng cho sự phát triển bền vững; đồng thời là nơi nuôi dưỡng những ước mơ, hoài bão được tự do trao đổi, khám phá, sáng tạo khoa học và học tập suốt đời. Dựa trên triết lý giáo dục đó, ĐHQG-HCM hướng tới các giá trị cốt lõi (ĐHQG-HCM, 2018):
- Vì sự phát triển toàn diện của con người, lấy người học làm trung tâm
- Chất lượng giáo dục luôn là yếu tố quan tâm hàng đầu cho mọi hoạt động
- Đề cao tính độc lập, sáng tạo trong nghiên cứu, sáng tạo khoa học
- Sự liên thông, hợp tác quốc tế là nòng cốt cho sự phát triển
- Đề cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong công tác quản lý
- Gắn kết và phục vụ cộng đồng
Theo đuổi các giá trị này, ĐHQG-HCM luôn quan tâm đến những vấn đề đạo đức trong công tác và học tập của sinh viên. Những nội dung về đạo đức được quy định trong hệ thống văn bản pháp quy từ cấp trung ương, cấp Thành phố đến các bộ ngành liên quan được vận dụng để làm căn cứ thực hiện các quan hệ ứng xử trong học tập, nghiên cứu. Bên cạnh đó, ĐHQG-HCM cũng có những quan điểm cụ thể về các khía cạnh đạo đức được thể hiện thông qua các văn bản pháp quy riêng như các quy chế đào tạo, quy chế sinh viên, quy chế nghiên cứu khoa học và các quy định khác.
Một số văn bản của Đại học Quốc gia và các cơ sở thành viên trong giáo dục đạo đức của sinh viên được ban hành trong thời gian qua như: Quy chế công tác học sinh sinh viên (2011) với những quy định chặt chẽ về đạo đức (ĐHQG-HCM, 2011), Quy tắc đạo đức nghiên cứu trong ĐHQG-HCM (ĐHQG-HCM, 2016). Ở Đại học Quốc tế, trong năm 2015 đã ban hành Quyết định về Quản lý hoạt động Khoa học và Công nghệ và Quy định về Đạo đức trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học của Trường. Quyết định này của Đại học Quốc tế nhấn mạnh việc xây dựng một môi trường văn hóa học thuật và nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp theo hướng quốc tế; khuyến khích các hành động ứng xử có trách nhiệm; tạo nên một môi trường học thuật tốt cho việc học tập, rèn luyện và phát triển nhân cách cá nhân của người dạy và người học (Trường Đại học Quốc tế, 2015). Quy chế Công tác sinh viên trường Đại học Công nghệ thông tin có 13 nghĩa vụ của một sinh viên và 9 điểm sinh viên không được làm (chủ yếu là về những hành vi liên quan đến đạo đức). Ngoài ra, chương 5 của Quy chế này còn quy định về hoạt động tình nguyện bên cạnh các chương, điều về rèn luyện sinh viên, khen thưởng, kỷ luật (Trường Đại học Công nghệ thông tin, 2013). Đại học Công nghệ thông tin cũng ban hành Quy định Đánh giá kết quả rèn luyện sinh viên với các tiêu chí cụ thể như ý thức tham gia học tập; ý thức chấp hành nội quy, quy chế, quy định trong nhà trường; ý thức tham gia các hoạt động chính trị, xã hội, văn hóa, văn nghệ, thể thao, phòng chống tội phạm và các tệ nạn xã hội; ý thức công dân trong quan hệ cộng đồng (Trường Đại học Công nghệ thông tin, 2018). Bên cạnh đó, Nội quy cơ quan (kèm Quyết định số 241/QĐ-ĐHCNTT-TCHC) của Đại học Công nghệ Thông tin gồm nhiều quy định về đạo đức, quan hệ ứng xử như lễ phép với thầy, cô giáo và cán bộ, công nhân viên trường; thực hiện nghiêm túc giờ giấc học tập theo quy định; có thái độ hòa nhã, văn minh, lịch sự trong giao tiếp (Trường Đại học Công nghệ thông tin, 2012). Năm 2017, Trường Đại học Bách khoa TP.HCM ban hành Quy chế công tác sinh viên, trong đó, quy định về tổ chức, quản lý hoạt động học tập và rèn luyện cho sinh viên với các yêu cầu bổ sung về đạo đức. Quy chế này ở Trường Đại học Kinh tế – Luật năm 2017 quy định về thường xuyên giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và tuyên truyền phổ biến pháp luật, giáo dục, tuyên truyền những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, những chuẩn mực chung của xã hội và đạo đức nghề nghiệp (Trường ĐH Kinh tế – Luật, 2017). Trường cũng đề ra 12 nhiệm vụ của sinh viên và 8 điều sinh viên không được làm. Quy định Chuẩn tham gia hoạt động xã hội (2020) yêu cầu sinh viên chính quy Trường Đại học Kinh tế – Luật quy định số ngày công tác xã hội tối thiểu (15 ngày, 7 giá trị điểm) (Trường Đại học Kinh tế – Luật, 2020). Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn bên cạnh các quy chế về đào tạo, học tập còn ban hành Quy chế Quản lý tài sản trí tuệ, Quy định Trích dẫn và chống đạo văn. Năm 2019, Khoa Y đã đưa ra kế hoạch công tác chính trị – tư tưởng cho sinh viên. Ngoài ra, do tính chất đào tạo của các ngành, các Trường còn căn cứ vào các quy định về đạo đức gắn với ngành nghề, như Quy định về Y đức (tiêu chuẩn đạo đức của người làm công tác y tế) của Bộ Y tế (Theo Quyết định số 2088/BYT-QĐ ngày 06/11/1996), Chuẩn mực đạo đức liêm chính của nghề nghiệp kiểm toán nhà nước theo Quy định về quy tắc ứng xử của Kiểm toán viên nhà nước (QĐ số 04/2016/QĐ-KTNN).
Về cơ bản, các tiêu chuẩn về đạo đức là những yêu cầu mang tính “tự nhận thức” và “tực giác thực hiện”. Tuy nhiên, việc tuân thủ hay vi phạm các tiêu chuẩn này luôn gây ra những tác động đến các mối quan hệ xã hội, thậm chí có thể gây ảnh hưởng đến không chỉ uy tín, giá trị xã hội của một người mà còn là cả tổ chức, đơn vị mà người đó là thành viên. Mặt khác, một số tiêu chuẩn đạo đức rất gần với những quy định hay giá trị về văn hóa, pháp luật, chính trị. Do đó, việc tạo ra quan niệm và thực hành chung về các hành vi đạo đức có thể giúp giữ vững ổn định và trật tự xã hội. Yêu cầu quan trọng của việc này là các tiêu chuẩn về đạo đức một khi đã được quy định thì phải đi vào thực tế, nhất là đối với các tiêu chuẩn đạo đức về công vụ, nghề nghiệp, ứng xử trong quan hệ xã hội. Điều cần thiết là phải thiết lập một cơ chế, hệ thống tổ chức để giám sát sự tuân thủ đạo đức cũng như xem xét, xử lý các hành vi vi phạm đạo đức với những chế tài nhất định. Những tổ chức chịu trách nhiệm đảm bảo cho thực hành các tiêu chuẩn đạo đức phải có khả năng hướng dẫn, giám sát, thu thập thông tin phản hồi cũng như điều chỉnh, hoàn thiện các quy định đạo đức phù hợp với thực tế. ĐHQG-HCM và các đơn vị thành viên đã xây dựng hệ thống các phòng ban, tổ chức chính trị xã hội cùng phối hợp hoạt động trong việc ban hành và giám sát việc thực hiện các tiêu chuẩn đạo đức của sinh viên.
Ban Công tác sinh viên ĐHQG-HCM và Phòng Công tác sinh viên các Trường là cơ quan chức năng chịu trách nhiệm chính trong giám sát và thúc đẩy các hành vi đạo đức trong sinh viên. Đặc biệt, mỗi năm đạo đức sinh viên được đánh giá thông qua hoạt động rèn luyện sinh viên với những tiêu chuẩn, tiêu chí cụ thể trên các mặt hoạt động như sinh hoạt, học tập, nghiên cứu khoa học, tham gia các phong trào sinh viên, tình nguyện… Bên cạnh đó, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên Việt Nam là những tổ chức chính trị – xã hội thường xuyên chịu trách nhiệm về việc vận động, xây dựng môi trường rèn luyện với những chương trình hành động, phong trào, các chiến dịch tình nguyện sinh viên tập trung với những giá trị đạo đức tích cực.
Ngoài ra, cấu trúc chương trình đào tạo của các Trường luôn xác định các môn đại cương làm cơ sở nền tảng trong giáo dục và đào tạo con người. Các môn học này nhằm “trang bị cho sinh viên nền học vấn rộng; có thế giới quan khoa học và nhân sinh quan đúng đắn; hiểu biết về tự nhiên, xã hội và con người; nắm vững phương pháp tư duy khoa học; có đạo đức, có tri thức và ý thức trách nhiệm công dân đối với đất nước” (ĐHQG-HCM). Cùng với đó, các chuẩn đầu ra của tất cả môn học trong các chương trình đào tạo đều xác định tiêu chí đầu ra về thái độ và đạo đức của người học. Đây là một hình thức quan trọng trong xây dựng, thúc đẩy và giám sát quan niệm và hành vi đạo đức của người học.
Trong quá trình dạy học, hướng dẫn, đội ngũ giảng viên cũng đóng một vai trò quan trọng trong giáo dục đạo đức. Theo cô L.T.N.Đ, giảng viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, “vai trò của người thầy ở giảng đường chủ yếu mang tính định hướng, nêu gương đạo đức cho sinh viên. Trong quá trình giảng dạy, bên cạnh việc chuyển giao kiến thức cho sinh viên, cô còn hướng đến các giá trị chuẩn để hoàn thiện bản thân của sinh viên qua các môn học, qua các chuyên đề thực tế. Cô còn chia sẻ về việc giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên, giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên chính là giáo dục về những giá trị chuẩn mực của con người trong ứng xử và trong giao tiếp hằng ngày. Đối với ngành Văn hóa học sinh viên phải hòa nhập với các nền văn hóa nhưng phải bản lĩnh, phải vững vàng; đồng thời, sinh viên phải tôn trọng sự khác biệt giữa các nền văn hóa, không được kì thị các nền văn hóa vì không có nền văn hóa nào là thấp là kém cả” (Tác giả, 2021a). Đối với thầy P.C.B, giảng viên Trường Đại học Bách Khoa, thầy chia sẻ rằng: “Bên cạnh giáo dục về kiến thức chuyên môn thầy thường lồng ghép các vấn đề về đạo đức, văn hóa, tác phong làm việc bên ngoài cho sinh viên. Thầy nói về những quy định, quy tắc trong môi trường làm việc, lấy cái thực tế chia sẻ cho sinh viên thì sẽ tốt hơn” (Tác giả, 2021b), trong việc giáo dục đạo đức cho sinh viên. Cô N.T.K.D, giảng viên Trường Đại học Tự nhiên, cũng chia sẻ: “Trong các hoạt động giảng, cô dạy luôn luôn định hướng cho các bạn sinh viên những đạo đức liên quan đến ứng xử đối với thiên nhiên, đối với môi trường; phải tôn trọng các loài khác phải bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, trong học tập cũng như trong nghiên cứu, luôn giám sát, nhắc nhở tính trung thực của sinh viên như trung thực về tài liệu, trung thực về số liệu trong báo cáo” (Tác giả, 2021c). Thầy N.H.C, giảng viên Trường Đại học Quốc tế thì cho rằng, “việc giáo dục đạo đức cho sinh viên đối với giảng viên đại học không còn ảnh hưởng đậm nét. Nên giáo dục đạo đức thông qua hình thức gián tiếp như việc sống, dạy và làm việc của người thầy; và trong các trường hợp đặc biệt thì mới cần sự chỉ dạy và hướng dẫn trực tiếp trong việc uốn nắn và rèn luyện lối sống, đạo đức cho sinh viên” (Tác giả, 2021d).
Tính định hướng đạo đức của giảng viên cũng được sinh viên đánh giá cao. Bạn T.T, sinh viên Trường Đại học Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn chia sẻ: “bên cạnh dạy kiến thức chuyên ngành, thầy cô còn dạy tác phong, đi đứng, cách nói chuyện và cư xử,… đối với chuyên ngành khi tìm hiểu các vấn đề nghiên cứu lịch sử thì yếu tố đầu tiên là phải tôn trọng sự thật lịch sử và khi tiếp cận một nguồn tài liệu nào đó” (Tác giả, 2021e). Bạn K.U, sinh viên Khoa Y cho biết “trong quá trình dạy thầy, cô yêu cầu phải cố gắng tìm hiểu, trau dồi, tiếp nhận thông tin, phải thương yêu và công tư phân minh đối với bệnh nhân” (Tác giả, 2021f). Bạn Q.A, sinh viên Trường Đại học Kinh tế – Luật chia sẻ “giảng viên thường giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên như việc học luật không phải để lách luật, những quy định và quy tắc nghề nghiệp,… cụ thể như luật sư phải bảo vệ thân chủ trong khuôn khổ của pháp luật” (Tác giả, 2021g).
Như vậy, hệ thống các quan điểm về giáo dục đạo đức cho sinh viên từ Trung ương đến các trường đã được các cơ quan, phòng ban, đơn vị và người tham gia giáo dục triển khai thường xuyên thông qua nhiều hình thức trực tiếp hay gián tiếp. Từ đó, góp phần rèn luyện cho sinh viên về tác phong, nhân cách, lối sống nói riêng và các giá trị đạo đức nói chung.
3.2. Những nội dung cơ bản về giáo dục đạo đức sinh viên tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
Căn cứ Luật Giáo dục Đại học 2013; mục tiêu của Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 của ngành giáo dục Việt Nam, ĐHQG-HCM có một số yêu cầu về tiêu chuẩn đạo đức như sau: Thứ nhất về Phẩm chất chính trị với các tiêu chuẩn Trung thành với đất nước; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia; Có tinh thần cống hiến cho đất nước, cho xã hội; Chấp hành nghiêm túc chủ trương, chính sách, pháp luật, quy định, quy chế… của Nhà nước và nhà trường. Thứ hai về Tinh thần, thái độ học tập, rèn luyện với các tiêu chuẩn Nỗ lực, sáng tạo trong học tập; trung thực trong thi cử; Tích cực tham gia nghiên cứu khoa học và các hoạt động học thuật ngoại khóa; Tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện, hoạt động xã hội vì cộng đồng. Thứ ba về Lối sống, tác phong với các tiêu chuẩn Có lối sống lành mạnh, văn minh, hoà nhập với cộng đồng, phù hợp với bản sắc dân tộc và thích ứng với tiến bộ xã hội; Tôn trọng giảng viên, cán bộ, viên chức, người lao động và bè bạn trong trường; Có tinh thần đoàn kết, ý thức tập thể, biết chia sẻ, giúp đỡ mọi người; Sẵn sàng đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác; cổ động và bảo vệ cái tốt, cái tích cực.
Các quy định đạo đức tại Luật Giáo dục Đại học được ĐHQG-HCM cụ thể hóa trong các hoạt động giáo dục của mình như: “2. Tôn trọng giảng viên, cán bộ quản lý, viên chức và nhân viên của cơ sở giáo dục đại học; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập và rèn luyện; 3. Tham gia lao động và hoạt động xã hội, hoạt động bảo vệ môi trường, bảo vệ an ninh, trật tự, phòng, chống tiêu cực, gian lận trong học tập và thi cử, phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội. 4. Được tôn trọng và đối xử bình đẳng, không phân biệt nam nữ, dân tộc, tôn giáo, nguồn gốc xuất thân, được cung cấp đầy đủ thông tin về việc học tập, rèn luyện (Điều 60). Các hành vi người học không được làm:“1. Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên, người học của cơ sở giáo dục đại học và người khác. 2. Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi cử, tuyển sinh. 3. Tham gia tệ nạn xã hội, gây rối an ninh trật tự trong cơ sở giáo dục đại học hoặc nơi công cộng và các hành vi vi phạm pháp luật khác. 4. Tổ chức hoặc tham gia các hoạt động vi phạm pháp luật (Điều 61); “Xâm phạm nhân phẩm, thân thể giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục; ngược đãi, hành hạ người học” (Điều 71) (Quốc hội, 2013).
Với vai trò là người quản lý trực tiếp sinh viên, ĐHQG – HCM nói chung và các trường, đơn vị thành viên nói riêng cũng có những quy định cụ thể về đạo đức của người học thông qua các Quy chế đào tạo, Quy chế công tác sinh viên hay rèn luyện sinh viên. Những quy định này tương ứng với các định hướng đạo đức trong hệ thống văn bản của các cấp từ Trung ương đến cấp bộ. Như trong mục tiêu của Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 của ngành giáo dục Việt Nam: “Giáo dục học sinh, sinh viên về lòng yêu nước, lý tưởng đạo đức, cách mạng, lối sống, tinh thần tự tôn dân tộc, ý thức chấp hành pháp luật, có trách nhiệm với bản thân và xã hội, tôn trọng quy ước cộng đồng”; ở mục tiêu thứ hai và thứ ba cũng đề cao “ý thức nghề nghiệp”, “giá trị sống”; Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống, pháp luật cho học sinh, sinh viên… với các tiêu chí xây dựng đạo đức, lối sống cụ thể (Bộ GD&ĐT, 2013).
Trường hợp điển hình như Đại học Bách khoa đã có những quy định và chế tài cụ thể về các hành vi đạo đức của sinh viên gồm những quy định trong khi thi, trong khi học và những hành vi không được làm. Đặc biệt, Quy định này dành một mục cho vấn đề “gian lận trong học tập” (mục 24.3) của người học: “Đạo văn khi làm đồ án môn học, luận văn tốt nghiệp: Trừ từ 50 – 100% số điểm, tùy theo mức độ, do giảng viên hướng dẫn, giảng viên phản biện, hội đồng chấm quyết định. Trường hợp nghiêm trọng bổ sung hình thức kỷ luật do hội đồng kỷ luật quyết định; Làm bài (bài tập, thực hành, đồ án, luận văn,…) hộ, nhờ làm bài hộ: Trừ từ 50 – 100% số điểm của tất cả các sinh viên liên quan, tùy theo mức độ, do cán bộ giảng dạy, giảng viên hướng dẫn, giảng viên phản biện, hội đồng chấm quyết định. Trường hợp nghiêm trọng, đình chỉ học tập tất cả sinh viên liên quan, tái phạm sẽ bị buộc thôi học (theo qui chế công tác sinh viên); Sử dụng chứng chỉ giả, giấy khám chữa bệnh giả, giả mạo chữ ký giảng viên, chữ ký sinh viên khác: xử lý từ khiển trách đến buộc thôi học, do hội đồng kỷ luật quyết định (Đại học Bách khoa, 2015). Năm 2017, trường Đại học Bách khoa ban hành Quy chế công tác sinh viên với nhiều quy định về các hành vi đạo đức của sinh viên như chấp hành chủ trương đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, điều lệ, quy chế và nội quy của trường; Sinh viên học tập và rèn luyện theo chương trình, kế hoạch đào tạo của trường; chủ động, tích cực tự học, nghiên cứu, sáng tạo và rèn luyện đạo đức, lối sống; Sinh viên phải tôn trọng nhà giáo, cán bộ quản lý, viên chức và nhân viên của nhà trường; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong quá trình học tập và rèn luyện; thực hiện nếp sống văn hóa trong trường học; Sinh viên tham gia phòng, chống tiêu cực, gian lận trong học tập, thi cử và các hoạt động khác của sinh viên. Quy chế còn đề ra những hành vi sinh viên không được làm như xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xúc phạm thân thể nhà giáo, cán bộ quản lý, viên chức, nhân viên, sinh viên nhà trường và người khác; gian lận trong thi cử; tổ chức hoặc tham gia tụ tập đông người, biểu tình, khiếu nại trái pháp luật; tham gia tệ nạn xã hội, gây rối an ninh và trật tự.
Đại học Khoa học Tự nhiên với triết lý giáo dục “học thuật; sáng tạo; phục vụ; vì người học và học tập suốt đời” cũng đưa yếu tố “phẩm chất chính trị, đạo đức” là một trong các mục tiêu giáo dục của Trường, ngoài ra “gắn kết và phục vụ cộng đồng” cũng như nội dung “đoàn kết, hợp tác, tôn trọng lẫn nhau” cũng được xác lập là một trong các giá trị cơ bản của Trường (ĐHQG-HCM, 2017). Quy chế tổ chức và hoạt động của Trường ĐH KHTN cũng xác định những nhiệm vụ cụ thể của sinh viên của Trường (Đại học Khoa học Tự nhiên, 2006).
Năm 2018, trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn đã ban hành kế hoạch triển khai Quyết định số 1501/QĐ – TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” với mục đích, đào tạo sinh viên phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; bồi dưỡng phẩm chất và năng lực của sinh viên. Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho sinh viên thông qua tuyên truyền phổ biến, đổi mới nội dung, đổi mới phương pháp, đẩy mạnh các phong trào thi đua,… cốt làm cho sinh viên học tập, rèn luyện các giá trị đạo đức và có lối sống tích cực (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 2018). Các văn bản khác của trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn còn mang những định hướng về đạo đức như Quy chế Đào tạo theo hệ thống tín chỉ bậc đại học hệ chính quy trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn (2009), Quy chế Quản lý tài sản trí tuệ của trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Quy định Trích dẫn và chống đạo văn của trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn.
Trường Đại học Quốc tế năm 2015 ban hành Quyết định về Quản lý hoạt động Khoa học và Công nghệ và Quy định về Đạo đức trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học nhấn mạnh việc xây dựng một môi trường văn hóa học thuật và nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp theo hướng quốc tế mà còn khuyến khích các hành động ứng xử có trách nhiệm; đồng thời, tạo nên một môi trường học thuật để học tập, rèn luyện và phát triển nhân cách cá nhân của người dạy và người học (Trường Đại học Quốc tế, 2015). Quy chế Công tác sinh viên trường Đại học Công nghệ thông tin quy định 13 nghĩa vụ của một sinh viên và 9 điểm sinh viên không được làm (chủ yếu là về những hành vi liên quan đến đạo đức) (Trường Đại học Công nghệ thông tin, 2013). Tại điều 6, quy định về một số nghĩa vụ của sinh viên như chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các quy chế, nội quy và điều lệ của trường; tôn trọng nhà giáo, cán bộ và nhân viên của trường; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong quá trình học tập và rèn luyện; thực hiện tốt nếp sống văn minh; sinh viên chủ động tích cực tự học, nghiên cứu, sáng tạo và rèn luyện đạo đức, lối sống; tham gia phòng, chống tiêu cực, gian lận trong học tập, thi cử và các hoạt động khác của sinh viên; Tham gia các hoạt động tình nguyện, hoạt động xã hội, hoạt động bảo vệ môi trường;… Tại điều 7, quy định các hành vi sinh viên không được làm như vi phạm pháp luật, quy định, quy chế của ĐHQG-HCM và của Trường; xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xúc phạm thân thể nhà giáo, cán bộ, nhân viên trường và sinh viên khác; tạo và phát tán vi rút, xâm nhập hệ thống máy tính trái phép để chiếm đoạt quyền điều khiển hệ thống, làm biến dạng hoặc hủy hoại dữ liệu. Ngoài ra, chương 5 của Quy chế này còn quy định về hoạt động tình nguyện bên cạnh các chương, điều về rèn luyện sinh viên, khen thưởng, kỷ luật (Trường Đại học Công nghệ thông tin, 2013). Theo đó, sinh viên trong thời gian học tập tại trường phải tích cực tham gia các hoạt động công tác xã hội ngoại khóa, tình nguyện vì cộng đồng; sinh viên phải tích lũy được 15 ngày hoạt động tình nguyện trở lên. Quy định Đánh giá kết quả rèn luyện sinh viên với các tiêu chí cụ thể như ý thức tham gia học tập; ý thức chấp hành nội quy, quy chế, quy định trong nhà trường; ý thức tham gia các hoạt động chính trị, xã hội, văn hóa, văn nghệ, thể thao, phòng chống tội phạm và các tệ nạn xã hội; ý thức công dân trong quan hệ cộng đồng (Trường Đại học Công nghệ thông tin, 2018). Nội quy cơ quan (kèm Quyết định số 241/QĐ-ĐHCNTT-TCHC) của Đại học Công nghệ Thông tin gồm nhiều quy định về đạo đức, quan hệ ứng xử như lễ phép với thầy, cô giáo và cán bộ, công nhân viên trường; thực hiện nghiêm túc giờ giấc học tập theo quy định; có thái độ hòa nhã, văn minh, lịch sự trong giao tiếp (Trường Đại học Công nghệ thông tin, 2012).
Quy chế Công tác sinh viên trường đại học Kinh tế – Luật (2017) tập trung các quy định về thường xuyên giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và tuyên truyền phổ biến pháp luật cho sinh viên; giáo dục, tuyên truyền cho sinh viên những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, những chuẩn mực chung của xã hội và đạo đức nghề nghiệp. Trường đề ra 12 nhiệm vụ của sinh viên và 8 điều sinh viên không được làm (Trường đại học Kinh tế – Luật, 2017). Bên cạnh đó, Trường quy định số ngày công tác xã hội tối thiểu (15 ngày) mà mỗi sinh viên đều phải đạt được với những nội dung và chuẩn tham gia cụ thể (7 điểm); Bộ 10 Quy tắc ứng xử cho sinh viên của sinh viên Trường Đại học Kinh tế – Luật: 1. Tôn trọng, lễ với cán bộ, viên chức, nhân viên nhà trường; 2. Trang phục lịch sự, luôn đeo thẻ sinh viên khi đến trường; 3. Đoàn kết, hỗ trợ, lắng nghe, chia sẻ và hợp tác; 4. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; 5. Thường xuyên nói “Cảm ơn”, “Xin lỗi”, luôn chào nhau bằng nụ cười; 6. Tích cực học tập, nghiên cứu khoa học, trau dồi kiến thức, tham gia hoạt động xã hội; 7. Nghiêm chỉnh chấp hành luật giao thông, các chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước; 8. Có ý thức tiết kiệm, giữ gìn và bảo quản tài sản của nhà trường; 9. Không gian lận trong thi cử và các hoạt động học thuật; 10. Không hút thuốc, sử dụng chất kích thích và tham gia các tệ nạn xã hội (Trường đại học Kinh tế – Luật, 2020).
Năm 2019, Khoa Y đã đưa ra kế hoạch công tác chính trị – tư tưởng cho sinh viên. Nội dung kế hoạch này, tiến hành triển khai thực hiện quy tắc ứng xử văn hóa và nếp sống văn minh trong Khoa Y; tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật, các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, lối sống tốt đẹp của dân tộc, phong trào thi đua yêu nước, trách nhiệm công dân – trí thức trẻ; ý thức chấp hành và thực hành văn hóa giao thông, phòng chống tội phạm và thực hiện tốt các quy chế, quy định, nội quy của Khoa. Đồng thời, chú trọng tuyên truyền, vinh danh tấm gương người tốt việc tốt, tấm gương tiêu biểu trong học tập, rèn luyện và công tác xã hội (Trường đại học Kinh tế – Luật, 2019).
4. Thảo luận
Như vậy, dựa trên các quan niệm chung về đạo đức, tại ĐHQG-HCM và các trường thành viên cơ bản đã hình thành các quan niệm của mình về đạo đức và đã xây dựng được cơ bản các tiêu chuẩn và tiêu chí trong quá trình tổ chức dạy và học cho sinh viên. Song song đó, còn có một hệ thống các tổ chức chính trị xã hội, phòng ban chức năng và các chương trình hành động theo định kỳ hàng năm hoặc kéo dài, các chương trình vận động ngắn hạn có tính bồi dưỡng đạo đức, phản ánh khá đầy đủ các mối quan hệ và hoạt động ứng xử trong môi trường của một trung tâm giáo dục và đào tạo.
Tuy nhiên, dưới yêu cầu thực tế của tính hiệu quả trong giáo dục đạo đức, chúng ta cũng cần chú ý một số điểm còn cần phải hoàn thiện trong nỗ lực của ĐHQG-HCM trên lĩnh vực này. Nhất là trong điều kiện thực trạng đạo đức sinh viên hiện nay nói chung đang xuống rất thấp, cần sự quan tâm nhiều hơn nữa. Một nghiên cứu của Bộ Giáo dục & Đào tạo (2014) về đạo đức của sinh viên, học sinh cũng có thể là cơ sở để đối sánh với thực trạng đạo đức của sinh viên học sinh ĐHQG-HCM: “Bộ GD-ĐT cũng thừa nhận có các biểu hiện tiêu cực về đạo đức, lối sống của học sinh – sinh viên. Cụ thể, vẫn còn một bộ phận không nhỏ học sinh – sinh viên có ý thức phấn đấu chưa cao, thờ ơ với các vấn đề chính trị – xã hội, phai nhạt lý tưởng cách mạng, không xác định được mục tiêu, lý tưởng cuộc sống. Có biểu hiện suy thoái về đạo đức lối sống, mắc tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật. Một số học sinh – sinh viên đề cao lối sống thực dụng, ích kỷ, thích hưởng thụ, đua đòi, xa hoa lãng phí, xem nhẹ giá trị tinh thần. Một bộ phận không quan tâm đến cộng đồng, người xung quanh và rất ít quan tâm đến các vấn đề chính trị – xã hội, ít tham gia các hoạt động thiện nguyện, tình nguyện vì xã hội, sống khép kín, đề cao chủ nghĩa cá nhân, xa rời tập thể…” (Nhiều tác giả, 2018, trang 245).
Các quy định được áp dụng và ban hành ở các cấp của ĐHQG-HCM tuy rất đa dạng nhưng theo phân tích vẫn chưa cho thấy được rằng đã hình thành một hệ thống thống nhất và toàn diện về các khía cạnh của đạo đức, đặc biệt là khía cạnh đạo đức nghề nghiệp đối với sinh viên. Mục tiêu trọng tâm 2016 – 2020 của ĐHQG-HCM xác định: “Phát triển hệ thống và hoàn thiện mô hình tổ hợp (hệ thống) ÐHQG-HCM trên cơ sở của tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình (Accountability) và trách nhiệm tương ứng (Corresponding Responsibility)” (ĐHQG-HCM, 2016). Hệ thống các giá trị cốt lõi cũng có điểm “Gắn kết và phục vụ cộng đồng”[5] được đề cao. Tuy nhiên, trong 6 nhóm chiến lược phát triển được xác định của giai đoạn này lại không có chiến lược cụ thể về xây dựng nền tảng đạo đức hay trách nhiệm xã hội nói chung. Điều này cũng thấy ở Quy chế về nghiên cứu khoa học của sinh viên trong các trường đại học và cao đẳng (2000) đang được vận dụng tại ĐHQG-HCM. Ngoài những quy định chung về nghiên cứu khoa học, những vấn đề về đạo đức nghiên cứu vẫn chưa được quan tâm, Quy chế chỉ mới đề cập đến việc xử lý khi các công trình của sinh viên “thiếu trung thực”, trong khi đó cũng chưa làm rõ khái niệm “thiếu trung thực” này (Bộ GD&ĐT, 2000). Hay như Quy chế học vụ đào tạo đại học và cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ của ĐH Khoa học Tự nhiên (2018) chưa đề cập cụ thể các vấn đề về đạo đức của sinh viên, Khoa Y cũng tổ chức Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh với nhiệm kỳ 5 năm một lần nhưng cũng chưa có nhiều dấu ấn đối với đạo đức sinh viên (2020).
Điểm cần chú ý thêm là đạo đức nói chung và đạo đức nghề nghiệp nói riêng là một vấn đề quan trọng trong đời sống nói chung và trong chuyên môn, nghiệp vụ. Tuy nhiên, việc xem xét đạo đức nghề nghiệp như là một vấn đề “tự ý thức” của mỗi cá nhân hay là vấn đề cần được giáo dục sẽ quyết định đến sự lựa chọn để đưa nội dung này vào một chương trình đào tạo với tư cách là môn học độc lập hay lồng ghép trong các hoạt động khác. Trong bối cảnh hiện nay, khi chúng ta thấy đạo đức nói chung và đạo đức nghề nghiệp nói riêng đang có những dấu hiệu đáng báo động thì việc xem xét mức độ giáo dục vấn đề này trong các chương trình đào tạo là cần thiết. Hiện nay, qua khảo sát sơ bộ các chương trình đào tạo tại ĐHQG-HCM thì điều này còn chưa được chú ý. Hầu như không có chương trình nào có môn học cụ thể về đạo đức nghề nghiệp. Việc khảo sát một cách tổng thể về giáo dục đạo đức nghề nghiệp có thể giúp ĐHQG-HCM có những định hướng phù hợp để đưa ra mức độ cần thiết về giáo dục đạo đức nghề nghiệp đối với các chương trình đào tạo.
Tham khảo một khảo sát được tiến hành trong năm 2021, nhóm tác giả nhận thấy sự đa dạng trong lựa chọn và đánh giá tầm quan trọng của các tiêu chí đạo đức từ sinh viên cũng tạo nên nhiều suy nghĩ. Như việc sinh viên không đánh giá cao các tiêu chí như “phẩm chất chính trị – trách nhiệm công dân” và “các phẩm chất về học tập và rèn luyện”. Trừ ba tiêu chí là Bảo vệ môi trường và Yêu thương gia đình, Yêu quê hương tổ quốc là các tiêu chí nhận được đánh giá ở mức rất quan trọng với các chỉ số trên 60%, còn các tiêu chí khác thì hầu hết là dưới 50% trong mức đánh giá này. Tuy dựa vào một khảo sát khó để đi đến kết luận thuyết phục và nói như quan điểm của tác giả Mai Thị Ngọc Bích, “đạo đức sinh viên Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt của nó như: lứa tuổi của sinh viên chưa chín muồi về mặt nhân cách đạo đức; là đối tượng dễ thích nghi, dễ tiếp thu những giá trị, chuẩn mực đạo đức mới; còn thiếu chín chắn trong nhận thức, chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế nên vẫn có tình trạng chủ quan, cảm tính trong đánh giá đạo đức và chuẩn mực đạo đức” (Mai Thị Ngọc Bích, 2017, trang 40) nhưng khảo sát này có thể như một kênh tham khảo để định hướng trong trường đại học đối với sinh viên.
Biểu đồ: Đánh giá của sinh viên về các tiêu chí đạo đức(Lê Hữu Phước, 2021)
Nếu nhận thức là một quá trình thì đối với sinh viên, nhận thức về đạo đức càng là một quá trình cần được rèn luyện và tích lũy, ít nhất là trong thời gian học tập, nghiên cứu tại ĐHQG-HCM. Dù sao, sinh viên là tương lai của xã hội, kể cả trên khía cạnh đạo đức. Do đó, những ý kiến của sinh viên rất đáng để lưu tâm, họ cần có một chỉ dẫn thống nhất và xác định rõ về tầm quan trọng của các tiêu chí đạo đức để định hướng họ trong các hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học hay trong đời sống cá nhân và tương tác xã hội hàng ngày.
Kết luận:
ĐHQG-HCM là một trung tâm đào tạo đại học, sau đại học và nghiên cứu khoa học – công nghệ đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao, nòng cốt cho hệ thống giáo dục đại học Việt Nam. Sứ mạng của ĐHQG-HCM được xác định là nơi tập trung giảng viên, sinh viên tài năng, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo ra những công trình nghiên cứu khoa học quan trọng; nơi đi đầu trong đổi mới, đóng góp quan trọng trong công cuộc phát triển đất nước, thúc đẩy tiến bộ xã hội. Theo đó, nỗ lực của ĐHQG-HCM trong hoạt động giáo dục đạo đức sinh viên trong những năm qua rất đáng ghi nhận. Khảo sát hệ thống văn bản có quy định về các vấn đề đạo đức chúng ta thấy rất nhiều các văn bản được ban hành từ cấp ĐHQG-HCM đến các trường trong khoảng mười năm trở lại đây. Điều này cũng phản ánh nỗ lực hình thành một đại học mang bản sắc và văn hóa riêng, lấy những giá trị cơ bản của con người làm nền tảng cho sự phát triển bền vững; đồng thời là nơi nuôi dưỡng những ước mơ, hoài bão được tự do trao đổi, khám phá, sáng tạo khoa học và học tập suốt đời.
Các kết quả khảo sát về văn bản, quy định và hoạt động giáo dục đạo đức sinh viên tại đây cho thấy ĐHQG-HCM đã đặt vấn đề đạo đức sinh viên trở thành một vấn đề trọng tâm. Chúng ta thấy sự tương thích của quan điểm và những lựa chọn của ĐHQG-HCM khi đối chiếu với các giá trị đạo đức phổ quát và nền tảng tinh thần văn hóa truyền thống ở Việt Nam, cũng phù hợp khi tham chiếu với các giá trị có tính định hướng đạo đức của các đại học trên thế giới. Tuy nhiên, khi thực trạng xuống cấp về đạo đức sinh viên nói chung và những chiều hướng nhận thức về đạo đức của sinh viên ĐHQG-HCM nói riêng cũng đặt ra yêu cầu cần xây dựng tập trung và nhất quán hơn các quy định về đạo đức, tập trung ở các mức độ quy tắc, tiêu chuẩn, tiêu chí. Một bộ tiêu chuẩn về đạo đức và những quy định cụ thể về hành vi cần được nghiên cứu và ban hành, làm cơ sở cho việc giáo dục và xây dựng nền tảng đạo đức sinh viên tốt nhất. Mặt khác, ĐHQG-HCM cũng cần quan tâm nhiều hơn đến đạo đức nghề nghiệp trong quá trình giáo dục và đào tạo sinh viên – những người là chủ nhân của các ngành nghề trong tương lai.
[4]Nghiên cứu được tài trợ bởi Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐHQG-HCM) trong khuôn khổ Đề tài mã số B2019-18b-02
[5] Các giá trị khác là: Vì sự phát triển toàn diện của con người, lấy người học làm trung tâm; Chất lượng giáo dục luôn là yếu tố quan tâm hàng đầu cho mọi hoạt động; Đề cao tính độc lập, sáng tạo trong nghiên cứu, sáng tạo khoa học; Sự liên thông, hợp tác quốc tế là nòng cốt cho sự phát triển; Đề cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong công tác quản lý.
